Việc hội nhập kinh tế quốc tế đòi hỏi sự minh bạch và đồng nhất trong báo cáo tài chính. Chính vì vậy, việc chuyển đổi từ Chuẩn mực Kế toán Việt Nam (VAS) sang Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS) là một xu hướng tất yếu. Tuy nhiên, lộ trình này diễn ra như thế nào và doanh nghiệp cần chuẩn bị những gì? Trong bài viết này, Thuận Thiên sẽ cung cấp cho bạn một cái nhìn toàn diện về quá trình chuyển đổi IFRS tại Việt Nam, gộp từ những thông tin chi tiết và chính xác nhất.
Căn cứ pháp lý:
- Luật Kế toán số 88/2015/QH13
- Quyết định 345/QĐ-BTC phê duyệt Đề án áp dụng Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế tại Việt Nam
- Thông tư 200/2014/TT-BTC hướng dẫn Chế độ kế toán Doanh nghiệp
- Thông tư 202/2014/TT-BTC hướng dẫn phương pháp lập và trình bày báo cáo tài chính hợp nhất
- Nghị định 174/2016/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Kế toán
I. Tổng quan về lộ trình chuyển đổi IFRS tại Việt Nam
Ngày 16/03/2020, Bộ Tài chính đã ban hành Quyết định 345/QĐ-BTC, phê duyệt “Đề án áp dụng Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS) tại Việt Nam”. Đây là văn bản pháp lý quan trọng nhất, đặt nền móng cho quá trình chuyển đổi với một lộ trình rõ ràng gồm 3 giai đoạn:
1. Giai đoạn chuẩn bị (2020 – 2021)
Đây là giai đoạn nền tảng với các công việc chính đã được triển khai, bao gồm:
- Công bố bản dịch IFRS từ tiếng Anh sang tiếng Việt để đảm bảo sự hiểu biết thống nhất.
- Xây dựng và ban hành các văn bản pháp lý hướng dẫn áp dụng chuyển đổi IFRS.
- Tổ chức các chương trình đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực chất lượng cao, có đủ kiến thức và kỹ năng về IFRS.
- Xây dựng các hướng dẫn chi tiết về quy trình chuyển đổi từ VAS sang IFRS cho doanh nghiệp.
2. Giai đoạn 1: Áp dụng tự nguyện (2022 – 2025)
Trong giai đoạn này, một số nhóm đối tượng doanh nghiệp được khuyến khích áp dụng chuyển đổi IFRS trên cơ sở tự nguyện nếu có đủ năng lực và nhu cầu:
- Công ty mẹ của tập đoàn kinh tế nhà nước quy mô lớn.
- Công ty mẹ là công ty niêm yết.
- Công ty đại chúng quy mô lớn chưa niêm yết.
- Các doanh nghiệp 100% vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).
Các doanh nghiệp này khi tự nguyện áp dụng sẽ lập báo cáo tài chính hợp nhất theo IFRS. Đối với báo cáo tài chính riêng, doanh nghiệp được lựa chọn áp dụng chuyển đổi IFRS hoặc VAS nhưng phải thông báo cho cơ quan chức năng và thuyết minh rõ sự khác biệt.
3. Giai đoạn 2: Áp dụng bắt buộc (Từ năm 2025 trở đi)
Kể từ năm 2025, việc áp dụng chuyển đổi IFRS sẽ trở thành yêu cầu bắt buộc đối với báo cáo tài chính hợp nhất cho các đối tượng sau:
- Tất cả các doanh nghiệp thuộc nhóm đã áp dụng tự nguyện trong giai đoạn 2022-2025.
- Các ngân hàng thương mại lớn.
Bộ Tài chính sẽ đánh giá tình hình thực tế để quyết định việc áp dụng chuyển đổi bắt buộc IFRS cho báo cáo tài chính riêng của các doanh nghiệp trên và mở rộng ra các đối tượng khác.
Lưu ý: Việc áp dụng bắt buộc hiện mới áp dụng cho nhóm doanh nghiệp quy mô lớn, tập đoàn, và ngân hàng thương mại lớn; Bộ Tài chính sẽ đánh giá để mở rộng thêm trong tương lai.
II. So sánh sự khác biệt chính giữa VAS và IFRS
Mặc dù 26 Chuẩn mực Kế toán Việt Nam (VAS) được xây dựng dựa trên các Chuẩn mực Kế toán Quốc tế (IAS/IFRS) cũ, vẫn tồn tại nhiều khác biệt cơ bản do VAS chưa được cập nhật kịp thời. Dưới đây là những điểm khác biệt cốt lõi mà bạn cần nắm rõ:
| Nội dung | VAS (Theo Thông tư 200/2014/TT-BTC) | IFRS |
|---|---|---|
| Nguyên tắc lập BCTC | Dựa trên quy tắc (Rule-based), các mẫu biểu báo cáo khá cứng nhắc, tuân thủ hệ thống tài khoản kế toán bắt buộc. | Dựa trên nguyên tắc (Principle-based), cho phép sự linh hoạt và xét đoán chuyên môn cao hơn, không bắt buộc hệ thống tài khoản. |
| Đánh giá tài sản | Ưu tiên sử dụng giá gốc. Giá trị hợp lý chỉ được áp dụng hạn chế cho một số công cụ tài chính như chứng khoán kinh doanh. | Sử dụng rộng rãi giá trị hợp lý (Fair Value) cho nhiều loại tài sản và nợ phải trả, đặc biệt là các công cụ tài chính theo IFRS 9. |
| Ghi nhận doanh thu | Dựa trên VAS 14 (kế thừa từ IAS 18 cũ) với 5 điều kiện ghi nhận doanh thu tách biệt cho bán hàng và cung cấp dịch vụ. | Dựa trên IFRS 15 – Doanh thu từ Hợp đồng với khách hàng, áp dụng mô hình 5 bước thống nhất cho mọi loại hợp đồng. |
| Thuê tài sản | Chưa có chuẩn mực riêng. Hướng dẫn theo Thông tư 200/2014 phân biệt giữa thuê tài chính và thuê hoạt động. Thuê hoạt động chỉ ghi nhận chi phí thuê. | Theo IFRS 16 – Thuê tài sản, hầu hết các hợp đồng thuê đều được vốn hóa, ghi nhận quyền sử dụng tài sản và nợ phải trả tiền thuê trên bảng cân đối kế toán. |
| Trình bày BCTC | Gồm 4 báo cáo: Bảng cân đối kế toán, Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, Báo cáo lưu chuyển tiền tệ, và Thuyết minh BCTC (Báo cáo thay đổi vốn chủ sở hữu là một phần của thuyết minh). | Gồm 5 báo cáo: Báo cáo tình hình tài chính, Báo cáo thu nhập toàn diện, Báo cáo lưu chuyển tiền tệ, Báo cáo thay đổi vốn chủ sở hữu (báo cáo riêng), và Thuyết minh BCTC. |
Một số chuẩn mực IFRS mới như IFRS 9 và IFRS 16 chưa được VAS cập nhật đầy đủ, gây khác biệt trong đánh giá và trình bày BCTC.
III. Lợi ích và thách thức khi chuyển đổi sang IFRS
Việc áp dụng IFRS là một bước tiến lớn, mang lại nhiều cơ hội nhưng cũng đi kèm không ít thách thức cho các doanh nghiệp Việt Nam. Thuận Thiên tin rằng việc nhận diện rõ hai khía cạnh này sẽ giúp bạn có sự chuẩn bị tốt nhất.
1. Lợi ích của việc áp dụng chuyển đổi IFRS
- Nâng cao tính minh bạch và so sánh: Báo cáo tài chính theo IFRS giúp các nhà đầu tư, đặc biệt là nhà đầu tư nước ngoài, dễ dàng so sánh hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp với các công ty khác trên toàn cầu.
- Thu hút vốn đầu tư quốc tế: Một báo cáo tài chính minh bạch, tuân thủ chuẩn mực quốc tế sẽ tạo dựng niềm tin, giúp doanh nghiệp dễ dàng hơn trong việc huy động vốn từ thị trường quốc tế với chi phí thấp hơn.
- Cải thiện quản trị doanh nghiệp: IFRS đòi hỏi doanh nghiệp phải cung cấp thông tin chi tiết và toàn diện hơn, từ đó nâng cao chất lượng quản trị rủi ro và ra quyết định kinh doanh.
2. Thách thức phải đối mặt
- Chi phí chuyển đổi lớn: Doanh nghiệp phải đầu tư chi phí đáng kể cho việc nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin, đào tạo lại đội ngũ nhân sự và thuê tư vấn chuyên gia.
- Yêu cầu về nguồn nhân lực chất lượng cao: IFRS phức tạp và đòi hỏi xét đoán chuyên môn cao, trong khi nguồn nhân lực am hiểu sâu về IFRS tại Việt Nam vẫn còn hạn chế.
- Rào cản về ngôn ngữ và hệ thống: Toàn bộ tài liệu gốc của IFRS đều bằng tiếng Anh. Bên cạnh đó, việc thay đổi từ hệ thống kế toán dựa trên quy tắc (VAS) sang dựa trên nguyên tắc (IFRS) là một thách thức lớn về tư duy.
- Đồng thời, doanh nghiệp phải nâng cấp hệ thống công nghệ và phần mềm kế toán để đáp ứng yêu cầu IFRS.
IV. Tóm tắt hướng dẫn lộ trình chuyển đổi IFRS tại Việt Nam, và những lưu ý quan trọng
Tóm lại, quá trình chuyển đổi sang IFRS tại Việt Nam là một hành trình dài hạn nhưng cần thiết để nâng tầm vị thế của thị trường tài chính Việt Nam. Lộ trình theo Quyết định 345/QĐ-BTC đã vạch ra các bước đi rõ ràng, từ giai đoạn chuẩn bị, tự nguyện đến bắt buộc. Dù phải đối mặt với nhiều thách thức về chi phí và nhân lực, những lợi ích về tính minh bạch, khả năng thu hút vốn và nâng cao năng lực quản trị là vô cùng to lớn, hứa hẹn tạo ra một sân chơi công bằng và chuyên nghiệp hơn cho các doanh nghiệp Việt Nam trên trường quốc tế.
